Modiform ziet af van enorme hal in het Schootsveld

Mei 2007: twee -re-enactment militairen kijken uit over het vrije schootsveld, vanuit de loopgraaf de Stichting Grebbelinie in het vizier. De Stationsweg is op de achtergrond te zien. Deze strategisch belangrijke weg tussen Woudenberg en Scherpenzeel kon met geweer- en mitrailleurvuur worden beschoten in mei 1940. Opstellingen met pantserafweergeschut konden de 350 meter eenvoudig met granaten overbruggen als er pantserwagens of tanks zouden naderen. Welk verhaal kan er nog verteld worden in 2027? Scherpenzeel is aan zet.

Via diverse kanalen drong het nieuws in augustus tot en met oktober 2023 door: de enorme bedrijfshal van Modiform aan de Stationsweg komt er niet. Vanwege bedrijfseconomische redenen was er geen belangstelling meer voor vanuit het management van dit verpakkingsbedrijf. Een zucht van verlichting voor alles en iedereen die iets heeft met het Rijksmonument Grebbelinie zou je zeggen. Of voor wie de kleinschaligheid van de omgeving waardeert, de groene waarden van het gebied en het belang van recreatie zien. Voor allen die respect hebben voor de verrichtingen van de Nederlandse militairen die hier vochten in de gevechten rond Scherpenzeel in 1940, of oog heeft voor de inzet van tientallen vrijwilligers die vanuit het Educatief Centrum al jarenlang aan duizenden kinderen uitleggen welke gebeurtenissen zich hier afspeelden voor de vrijheid van Nederland. Maar liefst veertien bezwaarmakers meldden zich in de afgelopen periode waaronder de gemeente Woudenberg en de Stichting Houd Scherpenzeel Groen en gezond. De verdozing van het Nederlandse landschap kwam bij Scherpenzeel uiteindelijk een momentje tot stilstand vanwege een gewijzigde strategie van het initiatiefnemende bedrijf.

De liniedijk bij Woudenberg was meermalen het toneel voor filmploegen vanwege het authentieke landschap. Getoonde foto is een opname uit ‘Mei 1940’ door regisseur Stefan Rops.

Scherpenzeel liet –getuige een artikel in het AD– weten dat er steeds rekening was gehouden met een voorgeschreven respectzone van 100 meter voor de Grebbelinie. Formeel gezien was dat voldoende, al ging het dan wel om een hal van 12 meter hoog. De relatie tussen Stationsweg en de liniedijk, de locatie en waarde van het inundatiegebied zouden helaas voorgoed geschiedenis zijn. De jaarlijkse Grebbeliniewandeltocht zou langs een bedrijventerrein voeren. De vele tienduizenden recreanten zouden van de fiets- en wandelpaden aankijken tegen een gebouw ter grootte van drie voetbalvelden. Nu van het oorspronkelijke plan is afgezien zouden we een jubelstemming verwachten onder de vele betrokken cultuur- en natuurorganisaties. Daarvan is echter geen sprake, mede omdat initiatiefnemer Modiform en gemeente vooralsnog zouden vasthouden aan de bestemming ‘bedrijventerrein’.

Het intrekken van het plan lijkt echter ook een geweldige kans op herbezinning. Iedereen die het Binnenveld tussen Wageningen, Rhenen en Veenendaal heeft gezien weet hoe geweldig mooi het (natuur)gebied kan worden na een afscheid van de agrarische bestemming. Of wie de Schammer kent bij Amersfoort en Leusden en de steeds belangrijker rol voor waterbergingsgebieden, ook/juist in de Gelderse Vallei tussen Veluwe en Heuvelrug. Of de keuze voor een publiek toegankelijk landgoed. Er is veel goeds te kiezen in het belang van de bewoners, bezoekers, toeristen, recreanten en iedereen die waarde hecht aan het Rijksmonument Grebbelinie.

Lex Tempelman: Afscheid van een tekenaar

Lex Tempelman op het terras bij het Grebbelinie Bezoekerscentrum. Op tafel een aantal van de fraaie bouwplaten die hij maakte. 

De familie Tempelman liet weten dat Alexander Nicolaas (Lex) Tempelman op 25 oktober 2023 is overleden. Hij zal in de vestingwereld herinnerd worden als begenadigd tekenaar en fijne persoonlijkheid.

De gave of in ieder geval de inspiratie en de liefde voor het tekenen leek Lex Tempelman van zijn vader te hebben overgenomen. Vader Ton Tempelman maakte bijzonder knappe tekeningen van het kamp waar hij in de Tweede Wereldoorlog was opgesloten. De tekeningen werden door Lex bewaard en gekoesterd. Kopieën ervan werden gedeeld met het Grebbelinie Bezoekerscentrum en in een expositie getoond. De bijzondere schetsen van het kampleven maakten indruk op de bezoekers en een aantal afbeeldingen werden opgenomen in het boek Verzwegen Oorlogsjaren. Zoon Lex legde zich toe op technische tekeningen in heldere kleuren. De doorsnedes en bovenaanzichten deden het buitengewoon goed op informatiepanelen waar Tempelman tekeningen voor aanleverde. Hij werkte samen met diverse stichtingen die zich inzetten voor militair erfgoed, waaronder de Stichting Menno van Coehoorn. Met Chris Will produceerde hij het kleurrijke boek De Nieuwe Hollandse Waterlinie in Vogelvlucht waar hij uiteraard de tekeningen voor verzorgde.

Lex Tempelman met het uniform van zijn vader. Op de achtergrond een aantal ingelijste tekeningen van zijn hand.

Vanwege zijn belangstelling en ruimtelijk inzicht koppelde hij de kennis van vestingwerken aan bouwplaten die hij in eigen beheer ontwikkelde en verkocht. Nadat hij de meest gangbare types van kazematten en schuilplaatsen had gerealiseerd wilde hij zich op andere terreinen richten. In 2022 schonk hij zijn collectie bouwplaten aan het Grebbelinie Bezoekerscentrum. Daar is de collectie momenteel te zien in de ruimte van de wisseltentoonstelling. In een aparte hoek hangen afdrukken van tekeningen die zijn vader maakte in Mühlberg am Elbe. En het Genie-uniform waar zijn vader in trouwde na zijn bevrijding uit het kamp. Natuurlijk was Lex tempelman meer dan een tekenaar. De vrijwilligers van de Stichting Grebbelinie en het Grebbelinie Bezoekerscentrum wensen de familie veel sterkte met het verlies van hun echtgenoot, vader en opa.

Bijzondere donateursdag Schalmdijk

Rob Meeuwisz geeft in uniform uitleg bij het restant van een onderkomen voor pantserafweergeschut.

De Stichting Grebbelinie en het bezoekerscentrum werken al jaren samen. Veel voorbereidend inhoudelijk werk voor het centrum werd in 2016-2017 door de Stichting Grebbelinie gedaan. Toch was de wandeling naar de Schalmdijk bijzonder, want de donateurs van het centrum en de Stichting Grebbelinie vormen voortaan één geheel. De kennis en de faciliteiten worden zoveel mogelijk gedeeld, waardoor de donateurs meer geboden kan worden en de vrijwilligersgroepen elkaar kunnen helpen. Het kwam mooi tot uiting tijdens de wandeling van het Fort aan de Buursteeg naar de Batterij aan de Schalmdijk.

Meer dan 40 deelnemers sloten zich aan bij het arrangement dat het bezoekerscentrum en de Stichting Grebbelinie hadden samengesteld. In het eerste uur konden de exposities van het centrum worden bezocht. Ook voor oude bekenden van het centrum was er weer veel nieuws te zien, met name in de wisselexpositie waar jaarlijks nieuwe thema’s worden getoond. De groep kon nu o.a. kijken naar Veenendaal 1939-1940 en een serie kazematmodellen. In de tijd die over was gingen tientallen oorlogsboeken over de toonbank in de museumwinkel. De wandeling startte met het verhaal van Hein Oomen, een 1e Luitenant die op 9 mei 1940 zou gaan trouwen. Het uniform van deze militair die in Renswoude gelegerd was, wordt dankzij de familie Oomen aan de collectie toegevoegd.

Via het gereconstrueerde onderkomen voor pantserafweergeschut in het Fort aan de Buursteeg en de stellingen in de Juffersdijk (deel van de Slaperdijk) kwam de groep aan bij de restanten van de stellingen in de Batterij aan de Schalmdijk. Hier werd stilgestaan bij de betonnen sporen van twee onderkomens voor pantserafweergeschut, een koepelkazemat, een intacte S-kazemat voor lichte mitrailleur en het verhaal van Henk Buurman die tijdens de artilleriebeschietingen om het leven kwam. Door bestuurslid Rob Meeuwisz werd een replicabordje geplaatst van het houten monumentje dat de manschappen van de mitrailleurcompagnie hadden gemaakt in 1940. Voor de gelegenheid werd een M16 helm toegevoegd, zoals deze in 1940 ook bij het veldgraf was geplaatst. De helm is na de rondleiding naar het bezoekerscentrum gebracht. Deze was in 2013 gevonden in het dorpshart van Renswoude.

De volgende bezienswaardigheid betrof de tankversperring in De Schalm die met steun van de gemeente Renswoude en door een initiatief van de Stichting Grebbelinie zichtbaar is gemaakt. Gerard Muller gaf tekst en uitleg bij de stalen asperges, de fundering van de palenbergplaats en de wijze waarop de versperring gebruikt werd. Langs een wel heel modderig maar mooi pad werd de terugweg aanvaard en werd in de Grebbelounge met een drankje en een bitterballengarnituur afgesloten.

Er worden voor 2024 al weer volop nieuwe plannen gemaakt. Op de websites van het bezoekerscentrum en deze website zullen donateurs en andere belangstellenden op de hoogte worden gebracht. Op deze dagen zijn introducés ook altijd welkom.

Ook donateur worden? U kunt daarvoor het inschrijvingsformulier op deze website gebruiken.

Gerard Muller vertelt op de aspergeversperring over deze hindernis in de Schalm(dijk). Links is in het gras de fundering van de palenbergplaats te zien.

 

Educatief Centrum Grebbelinie in Woudenberg opent de deuren

Vrijwilliger Herman van Zanten vertelt loco burgemeester De Kruif over de bezettingsperiode in en om Woudenberg.

Vrijwilliger Herman van Zanten vertelt loco burgemeester De Kruif over de bezettingsperiode in en om Woudenberg.

Met een jeep arriveerde wethouder en loco burgemeester Daphne de Kruif bij het Educatief Centrum Woudenberg. Een fraai rood lint werd doorgeknipt bij wijze van formele opening van het nieuwe seizoen van de Stichting Grebbelinie in het vizier. Een aantal vitrines is voor dit jaar ingericht met extra materiaal uit de bezettingsperiode, waardoor nieuwe verhalen verteld kunnen worden. Een aantal van deze verhalen werd verteld tijdens de bijeenkomst met de loco burgemeester.

Het Educatief Centrum Grebbelinie ligt tussen de liniedijk aan het Valleikanaal en de Brinkkanterweg (23a) te Woudenberg. Het centrum is open van april tot en met oktober, van 11.00-16.00 uur.

Vrijwilliger Jaap van de Pol van de Stichting Grebbelinie in het vizier.

Vrijwilliger Jaap van de Pol van de Stichting Grebbelinie in het vizier.

Fraaie diorama's, gemaakt door Ronald Peter van Neijenhof uit Doetinchem.

Fraaie diorama’s, gemaakt door Ronald Peter van Neijenhof uit Doetinchem.

Tijdelijke afsluiting wandelpaden Grebbelinie

De provincie Utrecht start in december 2022 met de uitvoering van natuurherstelmaatregelen aan de Grebbelinie. Tussen Leusden en Veenendaal en ten noorden van Renswoude. Om de werkzaamheden zo veilig mogelijk te laten verlopen, worden een aantal wandelpaden tijdelijk afgesloten.

Deze natuurherstelwerkzaamheden maken deel uit van regulier onderhoud en bestaan uit het onderhoud van de liniedijk en de hellingen. Zo worden geulen opgevuld en zichtlijnen hersteld. Ook verwijderen we, met het oog op de veiligheid van bezoekers, dood hout. Daarnaast worden enkele bomen weggehaald. Zo ontstaat er meer licht en kunnen bloeiende kruiden en struiken goed groeien. Die bloeiende kruiden en struiken zorgen voor meer afwisseling, waardoor het aantal soorten planten en dieren in een gebied toeneemt.

De Grebbelinie is niet alleen een historische verdedigingslinie, maar maakt ook deel uit van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). De liniedijk is 24 kilometer lang en strekt zich uit tussen de Gelderse Vallei en Eemland. De linie is daarmee een grote ecologische verbindingslijn voor verschillende soorten dieren zoals de ree, das, ringslang en de ijsvogel.

Waarom is herstel nodig?

Het onderhoud is de afgelopen jaren achtergebleven en daarmee is de biodiversiteit achteruit gegaan. Een afwisselende en structuurrijke vegetatie vergroot de biodiversiteit (soortenrijkdom) en dat vergroot de waarde van de Grebbelinie als ecologische verbindingszone. Het is daarom belangrijk dat de begroeiing goed wordt onderhouden en dat er een structuurrijke beplanting ontstaat. Dus niet alleen oude markante eiken zijn van belang, maar ook lage struiken en kruidenrijke graslanden.

Hoe wordt het herstel aangepakt?

De werkzaamheden worden uitgevoerd op de forten en de liniedijk. Voorbeelden van werkzaamheden zijn:

  • Dunning van bestaande bomen. Door het weghalen van een aantal bomen ontstaat er meer licht voor bloeiende kruiden en struiken, die daardoor beter kunnen groeien. Bloeiende kruiden en struiken zorgen voor meer afwisseling, waardoor het aantal soorten planten en dieren in een gebied groeit.
  • Uitsteken en maaien van exoten zoals de reuzenberenklauw. De berenklauw verdringt inheemse plantensoorten. Ook kan deze plant ernstige brandwonden bij mensen veroorzaken bij beschadiging.
  • Opvullen van geulen die ontstaan zijn in het talud van de liniedijk naar het Valleikanaal toe. Om te voorkomen dat er verdere schade ontstaat aan de dijk worden deze geulen opgevuld en worden er struiken geplaatst om te voorkomen dat er nieuwe geulen ontstaan.
  • Onderhouden van de aanwezige bomen door dood hout te verwijderen. Dood hout kan afbreken van de boom en daardoor gevaarlijk zijn voor de wandelaar.

Hinder

Er kan hinder ontstaan, omdat enkele wandelpaden worden afgesloten tijdens de werkzaamheden. Als een pad wordt afgesloten, wordt dit aangegeven door borden op het pad. In veel gevallen kan het tracé aan de andere (oost) zijde van het Valleikanaal worden gevolgd.

Voor een kaart met de geplande werkzaamheden, zie website provincie Utrecht

Als u precies wil weten wanneer aan welk deel wordt gewerkt kan u dat zien in de planning.

Mooie hervatting van een wandeltraditie

Grebbelinie wandeltocht 2022

Twee wandelaars arriveren in het Fort aan de Buursteeg. In de schaduw staat een restant van een mitrailleurkazemat. Op de achtergrond is het rode dak van een wederopbouwboerderij te zien.

Startpunt en stempelpost Grebbelinie Bezoekerscentrum.

Tekst en foto’s: Bert Rietberg

De maand juli startte met de hervatting van een wandeltraditie; de Grebbelinie wandeltocht, of Grebbe-Valleitocht zoals deze anno 2022 wordt genoemd. Met prachtig weer startten meer dan 500 wandelaars voor een tocht over dijkjes en duikers en langs kazematten en bunkers van dit voormalige oorlogsgebied. Na twee jaar onderbreking (2020 en 2021) kon er weer worden gekozen uit gemarkeerde routes van 10, 15, 20, 30 en 40 km. Met name de 30 km werd veel gelopen: deze tocht voerde door Renswoude en Woudenberg en deed o.a. het Educatief Centrum Grebbelinie aan, waar de Stichting Grebbelinie in het vizier een fraaie loopgraaf beheert. Niet ver van Fort Daatselaar werd op Camping de Grebbelinie een stempelpost ingericht waar wandelaars even op verhaal konden komen voor de laatste kilometers. En bij ‘De Kleine Weide’ liepen de wandelaars over het erf van de zorgboerderij richting Groeperkade en het Werk aan de Engelaar.

De meeste wandelaars kozen het Grebbelinie Bezoekerscentrum in Renswoude als startpunt. Enkele honderden begonnen vroeg met de tocht om tijdig terug te zijn voor een drankje op het terras van de Grebbelounge. Slechts twee deelnemers moesten worden behandeld met blaren. Alle anderen kwamen ruimschoots op tijd aan en ontvingen een vaantje als herinnering aan een mooie wandeldag.

Voor de vrijwilligers, ondernemers en initiatiefnemers van de SRVV betekende het een geslaagde dag: doel was vanaf de eerste editie om het gebied langs de Grebbelinie te promoten en mensen op een sportieve manier kennis te laten maken met dit veelzijdige landschap in de Gelderse Vallei.

Werkzaamheden bij de Roode Haan

Sluis bij de Roode Haan met balgstuw.

Tekst en foto’s: Jan van Hal

Bij een van de oudste fortificaties van de Grebbelinie De Roode Haan zijn opnieuw werkzaamheden waar te nemen. Vorig jaar werd hier al door het waterschap Vallei en Veluwe een innoverend nieuw type sluis aangelegd. In overleg met alle betrokken partijen werd een zogenaamde zelfregulerende “balgstuw” gebouwd waarbij de oude -voor de Grebbelinie- historisch belangrijke balkensluis behouden is gebleven. Als het langere tijd droog weer blijft en dientengevolge het waterpeil in het Valleikanaal te veel zakt vult de balg (een soort grote opblaasbare ballon) zich met water zodat het water voor de stuw vast wordt gehouden. Vanaf de brug met de oude balkensluis is er goed zicht op de 10 meter brede en duurzame nieuwe sluis. Door middel van een naastgelegen vispassage kunnen vissen en waterdieren zonder hinder de balgstuw passeren.

Thans wordt naast de Roode Haan het natuurprojectDe Turfweide” ontwikkeld. Dit grondproject laat zien hoe de omgeving van Veenendaal er vroeger uit zag voor de grootschalige turfwinning in de 15de eeuw. Het Valleikanaal dat bij De Roode Haan stroomt heette in die jaren nog de Bisschop Davidsgrift en die was speciaal aangelegd voor de afvoer van die turf. Turf was in die jaren de noodzakelijke fossiele verwarmings-brandstof voor woningen net als gas of aardolie nu. De aanleg van toekomstige  “De Turfweide” vormt zo een fraaie toevoeging aan de historische omgeving van de Roode Haan. Het punt waar de voor de Grebbelinie belangrijke liniedijk zijn oorsprong vind en hier op de Slaperdijk aansluit.

Meer informatie: https://turfweide.nl/

Een blik op het voormalige inundatiegebied in de Gelderse Vallei.

Flinke delen van het Binnenveld tussen Wageningen en Veenendaal staan onder water. Op de achtergrond de Grebbeberg, waar in mei 1940 hard gevochten werd.

Op de dag dat donkere wolken zich samenpakken boven Oekraïne en Russische troepen over de grens trekken, nemen we een kijkje in het Binnenveld. Hier, in de Gelderse Vallei, lag een belangrijk deel van het Nederlandse leger in de Grebbelinie, toen Nederland werd meegesleurd in de Tweede Wereldoorlog. Omdat het Nederlandse leger geen kans had tegen de beter getrainde en uitgeruste troepen van Duitsland, greep men terug op een oude vriend én vijand: het water. Door het gehele terrein ten oosten van de linie en de Utrechtse Heuvelrug onder water te zetten, te inunderen, hoopte men een ondoordringbare hindernis op te werpen. Hierdoor zou de opmars bemoeilijkt worden en zouden buitenlandse troepen de tijd krijgen om ons land te hulp te schieten.

Het hooggelegen terrein direct ten oosten van de Grebbeberg kon echter niet onder water worden gezet. Gedurende de mobilisatie van 1939-1940 was men nog volop bezig met de bouw van een motorgemaal waardoor deze droge toegang toch geïnundeerd kon worden.  In mei 1940 was de situatie zelfs slechter dan voorheen: door verschillende oorzaken was het water gezakt en begonnen steeds meer stroken grond droog te vallen. Het Duitse leger maakte dankbaar gebruik van deze ‘accessen’ die onvoldoende ter verdediging waren voorbereid.

Door de extreme regenval van de afgelopen dagen (60 mm in 48 uur) doet het gebied weer enigszins denken aan de periode dat Nederland moest strijden voor haar vrijheid. Een beeld dat herinneringen zou kunnen oproepen aan een geschiedenis van meer dan 70 jaar geleden. Maar door de gebeurtenissen in Oost-Europa dwalen de gedachten af naar Oekraïne dat nu moet vechten om haar grondgebied te verdedigen tegen een machtige tegenstander. En net zoals Nederland destijds niet geholpen kon worden door haar bondgenoten, zo zal het Oekraïense leger er grotendeels alleen voor staan. Een triest moment in de geschiedenis van Europa en een nieuw bewijs dat de mensheid onvoldoende leert van de lessen uit het verleden.

Het inundatiegebied in 1940 was op veel plaatsen ongeveer kniediep. De situatie in het huidige Binnenveld is eerder plasdras, het voorstadium van een inundatie. Deze foto is genomen bij Veenendaal, collectie Martin Brink. De foto werd gebruikt als cover van het boek ‘Oorlog in je achtertuin’ door Jan Blokker, met ‘verhalen van de Grebbelinie’.

Een linieverhaal uit Spakenburg keert voorzichtig terug aan de dijk

Het stukje groen op de voorgrond sloot destijds aan op de geavanceerde Batterij in de bocht. Op de achtergrond het bouwproject met namen die herinneren aan de Grebbelinie. De naam van de straat (Garnalenweg) verwijst naar het vissersverleden.

In Bunschoten-Spakenburg wordt volop gebouwd. Aangezien hooggelegen grond schaars is ligt het voor de hand dat de bouwplaatsen dichtbij de deels voormalige linie liggen, hetgeen al meer dan een eeuw zichtbaar is. Zo is de redoute van 1785 nog enigszins herkenbaar in het stratenpatroon van de ‘Nieuwe Schans’, een nieuwbouwproject uit 1910-1922. Bij het huidige nieuwbouwproject gaat geen ‘schans’ verloren, maar herinneren de namen ‘Het Kanon’ en ‘De Batterijen’ aan de opstellingsplaatsen voor geschut op de Oostdijk.

In de achttiende eeuw werden op diverse plaatsen langs de dijk ‘batterijen’ aangelegd, waar vanuit vuur kon worden uitgebracht op eventuele aanvallers uit het oosten. Aangezien de dijk bij Spakenburg niet kaarsrecht is, maar enkele knikken maakt, was dit niet eenvoudig. De vijand kon zich immers dekken aan de noordzijde van de voormalige Zuiderzeedijk. Buitendijkse opstellingen om dit op te lossen bleken weinig duurzaam: na verloop van tijd spoelden ze weg. In 1799 werd echter een nieuwe poging gedaan: van deze batterij resteerden tot voor kort slechts een tweetal militaire grenspalen, dichtbij het nieuwste bouwproject. Naar deze ‘Geavanceerde Batterij voor de bocht’ verwijzen de nieuwbouwnamen dus.

Volgens betrouwbare bronnen zullen de grenspalen -die tijdelijk waren opgeslagen tijdens de werkzaamheden- weer terugkeren op de dijk. Ook het kanon zal waarschijnlijk weer een vaste plek krijgen langs het pad. De Stichting Grebbelinie hoopt dat de locatie straks iets meer zal tonen van de geschiedenis, zodat inwoners en toeristen kennis kunnen maken met de Grebbelinie in Spakenburg.

 

Toekomst voor Monumentale Bruinenburgersluis

Bruinenburgersluis. Op de voorgrond zijn de stobben van de vijf beuken zichtbaar. Rechts is tussen de bomen een Duitse bunker te zien. Foto: Jan van Hal.

In de laatste week van januari 2022 werden vijf grote beuken bij de Bruinenburgse Sluis verwijderd. Waterschap Vallei en Veluwe deed dit om de renovatie van het Rijksmonument mogelijk te maken. Met het oog op de toekomst was de ingreep nodig omdat de sluismuren al jaren zwaar te lijden hadden van de bomen, die grote scheuren in het metselwerk veroorzaakten. De beuken stonden namelijk op de hoekpunten van de sluismuren en het sluishoofd. Tijdens het verwijderen van de bomen waren de wandelpaden en de kanoroute tijdelijk afgesloten.  

Getuige de jaarringen moeten de beuken ongeveer 70 jaar oud zijn geweest. Foto: Herman van Zanten

De sluis uit 1786 ligt op de grens van Woudenberg en Leusden. Gedurende de mobilisatieperiode speelde de sluis een belangrijke rol in de inundaties. Het doorlaten en afsluiten van het water werd destijds gefotografeerd en gefilmd. Het was en bleef een fotogenieke plek, die de afgelopen jaren door menigeen als één van de mooiste locaties van de Grebbelinie werd omschreven. Omdat in de Grebbelinie natuur en cultuur samen op gaan was de combinatie van de monumentale bomen en de monumentale sluis onvergetelijk. Wie de filmbeelden of foto’s uit 1939-’40 ziet zal echter opmerken dat er destijds geen bomen direct naast de sluis stonden. Na het kappen van de beuken werden er inderdaad 74 jaarringen geteld. Ze moeten er dus gestaan hebben vanaf ca. 1947-1948.

Vanuit de Stichting Grebbelinie is jarenlang meegedacht in aanloop naar de ingreep, in eerste instantie door Geo van Geffen, de laatste jaren met  name door medewerker Cor Keuning. De werkzaamheden van januari vormen een voorlopig sluitstuk van deze episode, die een vervolg zal krijgen bij de renovatie. Meer beeldmateriaal en informatie zal verschijnen in het volgende nummer van ‘Grebbelinie in Beeld’, het blad dat de Stichting Grebbelinie driemaal per jaar verstuurt naar alle donateurs.