• Veel oog voor verborgen erfgoed op Grebbelinie Platform
    Lees verder >>
  • Grote opkomst bij rondleiding over Werk aan de Glashut
    Lees verder >>
  • Geslaagde Grebbelinie-excursie over de Eem
    Lees verder >>
  • Grebbeliniewandeltocht maakt een zonnige nieuwe start
    Lees verder >>
  • Grebbeliniewacht Stichting Grebbelinie actief op de liniedijk in Woudenberg
    Lees verder >>
Er zijn geen evenementen gevonden
  • Pleidooi voor sterkere Grebbelinie
    woensdag 14 november 1798
    Lees verder >>

Werk aan de Engelaar weer leesbaar in het militaire landschap

Door Bert Rietberg, maandag 18 december 2017 11:13
Categorie: Vestingwerk

Tussen 2006 en 2016 zijn vele fortificaties in de Grebbelinie opgeknapt of zelfs (deels) gereconstrueerd. Hoewel de aarden werken het groene karakter grotendeels behielden, werden de vestingwerken één voor één weer herkenbaar als militair erfgoed. Het Werk aan de Engelaar bleef echter verborgen, tot deze maand. Wie in het nieuwe jaar de Groeperkade volgt, ziet de aarden wallen aan weerszijden van de dijk liggen vanaf de damsluis in de Lunterse Beek.

Werkzaamheden bij de gracht van het Werk aan de Engelaar, december 2017. Op de achtergrond is links van het midden de damsluis in de Lunterse Beek zichtbaar. (foto Bert Rietberg)

Het Werk aan de Engelaar is aangelegd ten tijde van de Bataafse Republiek in 1799. De aarden wallen aan weerszijden van de Groeperkade waren bedoeld om de dijk af te sluiten voor vijandig krijgsvolk. Men koos een strategisch belangrijke plaats voor deze versterking. Door het Werk aan de Engelaar aan te leggen achter de Lunterse Beek konden de verdedigers de belangrijke damsluis beschermen. Daarvoor moest het schootsveld tussen de damsluis en de aarden wallen wel 'vrij' zijn. Deze situatie is nu hersteld: de functie van het Werk aan de Engelaar is daarmee weer zichtbaar geworden.

Bomen op en rond de verdedigingswerken waren niet ongewoon. Nadat de werken in de 18e eeuw 'schoon' waren opgeleverd, besloot men de dijken na 1800 te beplanten. Het gedeelte van de dijk dat in het schootsveld lag van musketten en kanonnen moest vrij blijven van bomen en struiken, maar langs het overige deel werden eiken, elzen en essen geplant. De bomen vormden een vaste voorraad hout die in oorlogstijd nodig was om de vestingwerken te versterken. In vredestijd leverde het brandhout en gebruikshout op.

Natuurlijk hadden de bossages ook alleen achter de vestingwerken kunnen worden aangelegd. De reden dat de bomen langs en op de dijk stonden had dan ook nóg een militaire betekenis. De boomwortels moesten de dijk verstevigen bij een inundatie, zodat erosie (afkalven) tot een minumum beperkt bleef. Ook zou een doorwortelde dijk minder eenvoudig te doorgraven zijn door een vijand die de inundatie in de hoogste kom wilde beeindigen door een gat te maken in de keerkade. Met name op de kilometers lange Groeperkade was dit een mogelijkheid waar rekening mee moest worden gehouden.

 

Rechts de bescheiden aarden borstwering van het Werk aan de Engelaar. Het pad op de voorgrond is de walgang waar kanonnen en militairen zich teweer konden stellen. Links en op de achtergrond ligt snoeihout. (Foto: Bert Rietberg)

In de meidagen van 1940 lagen militairen van het 22e Regiment Infanterie op en in het Werk aan de Engelaar. Gedurende de mobilisatieperiode hadden ze loopgraven gemaakt in de oude aarden wallen. Betonnen kazematten waren er niet, wel aarden en houten onderkomens voor lichte en zware mitrailleurs. Twee secties infanterie, ruim 60 man, weerden zich uitermate dapper in het Werk aan de Engelaar onder leiding van kapitein Moquette. Twee dagen lang (12-13 mei) wist men stand te houden tegen een grote overmacht. Pas toen munitiegebrek optrad moest de helft zich bij een aanval overgeven. De andere 30 man had zich kort daarvoor teruggetrokken. Bij het Grebbelinie Bezoekerscentrum staan als herinnering aan dit regiment 16 houten soldaten opgesteld.

De aannemer die het kappen en snoeien in opdracht van Staatsbosbeheer uitvoert, wil het werk spoedig afronden. Zo worden de dieren in de directe omgeving zo weinig mogelijk verstoord. Wel blijft nog wat hout achter, omdat het afvoeren met zware machines ten koste zou gaan van de nu kwetsbare wegen en paden. De projectleiding en financiering is gedaan via de Gebiedscoöperatie O-gen

Met het zichtbaar maken van het Werk aan de Engelaar is opnieuw een leesbare pagina aan het verhaal van de Grebbelinie toegevoegd.

Het damsluisje bij het Werk aan de Engelaar in 1940, kort na de gevechten in mei. Het sluisje is beschadigd en op de voorgrond zijn prikkeldraadversperringen zichtbaar. Het schootsveld is vrij, afgezien van wat kleine boompjes en struiken in de verte. 


Terug naar het nieuwsoverzicht