Er zijn geen evenementen gevonden
Er zijn vandaag geen historische gebeurtenissen.

Liniedijk langs de Eem geopend

Door Bert Rietberg, Gebiedscooperatie O-gen, zaterdag 28 maart 2015 09:06
Categorie: Projecten

Na meer dan 10 jaar is een wens van de gemeente Amersfoort uitgekomen: een recreatief fietspad langs de Eem over de Grebbeliniedijk is een feit. Daarbij zeer geholpen door de werkzaamheden van het Waterschap Vallei en Veluwe dat de dijken langs de zuidelijke randmeren en de Eem versterkt en plaatselijk verhoogt. Dankzij intensieve samenwerking met vele partners in het gebied konden ook andere belangen worden gediend, zoals die van Amersfoort. Ook een aantal wensen van de Stichting Grebbelinie konden worden ingepast. In opdracht van de provincie Utrecht is het historische profiel van de Grebbelinie in de werkzaamheden meegenomen.

De dijkwerkzaamheden leverden ook enkele cultuurhistorische verrassingen op. Zo werd deze grenspaal van het Ministerie van Oorlog gevonden en langs het fietspad geplaatst. De fietsers op de foto maakten ter ere van de opening een fietstochtje over de dijk. (foto: Bert Rietberg)

Onder grote belangstelling opende het waterschap de dijk, die voor ruim drie kilometer op de fiets kan worden beleefd, van het Werk aan de Glashut tot en met de fietsbrug richting Soest. Een lang lint van fietsers maakten de officiële primeur mee op 27 maart, al was men zich bewust van het feit dat al veel fietsers en hardlopers het pad onmiddellijk gebruikten vanaf het moment dat de machines waren verdwenen. Dijkgraaf Tanja Klip (foto rechts) vertelde in haar toespraak dat de nu nog wat kale dijk was ingezaaid en een bloemrijk element in het landschap gaat vormen. De opening kreeg nog wat extra glans door een fraai gedicht Ingmar Heytze, dat tevens door de dichter werd voorgedragen. Ter gelegenheid van de opening werd het op een doek gespannen en gepresenteerd. 

Daarmee betekenen de dertien kazematten langs het tracé een schril contrast, een herinnering aan de militaire functie in de Tweede Wereldoorlog. De Stichting Grebbelinie heeft zich vanaf het begin van de plannen ingezet om de noodzaak van het behoud en zichtbaarheid van alle kazematten te benadrukken. Het levert de fietser hier en daar een bochtje op om de betonnen verdedigingswerkjes. Overleg tussen de provincie Utrecht en de Gebiedscoöperatie O-gen leverde nog een verrassing op: de kazematten konden op het laatste moment worden voorzien van luiken. Alle kazematten langs de Eem waren bij de bouw in 1940 voorzien van drie schietgaten en al deze openingen zijn nu afgesloten met schietgatluiken.

Het gedicht van Ingmar Heytze (links) verhaalt over de dijk. "O, bloosde een grenspaal in het gras". (foto: Ted Smeding)

In 1940 waren twee van de drie luiken per kazemat ook dicht, omdat er per kazemat één mitrailleur werd bediend door drie militairen. De gesloten luiken waren destijds niet helemaal dicht: ze waren voorzien van een geweerschietgat dat meteen een bescheiden kijkopening betekende voor de bemanning als het driehoekige luikje werd weggeschoven. De vorm van het geweerschietgat is in de luiken langs de Eem verwerkt.

Hoewel de betonnen kazematten er op het eerste gezicht hetzelfde uitzien, staan er drie verschillende typen langs de Eem. De overeenkomst is dat alle drie 'stekelvarkens' zijn, genoemd naar de uitstekende maskeringshaken waar in de Tweede Wereldoorlog camouflagemateriaal aan werd bevestigd. De verschillen zijn het best zichtbaar als van boven op de kazemat wordt gekeken. De meest vierkante is de zeldzame variant, een flankerende kazemat die in staat was om zijwaarts vuur uit te brengen. De kazemat is ook herkenbaar aan de ingang die in tegenstelling tot de andere twee niet in het midden zit. De breedste kazemat is een kazemat voor zware mitraileur, deze heeft alleen schietgaten aan de voorzijde. Tenslotte is er de meest algemene S3a kazemat waarbij de 'a' staat voor achteruitgang. Deze kazemat was bedoeld voor een lichte mitrailleur. In 1940 waren de kazematten voorzien van loopgraven, die de oren en ogen vormden van de kazematbemanning en tevens de zijkanten beveiligden. In de meidagen van 1940 werden deze kazematten niet op de proef gesteld: Het Nederlandse leger wist de opmars in het noorden enige tijd op te houden en toen de Grebbeberg was gevallen trok het veldleger zich terug op de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

Deze recreatieve weg leidt ook veel historisch geinteresseerden langs de dijk. Ze kunnen vertellen over de betekenis van het Grebbelinieprofiel waarbij hoogteverschillen aangeven waar de militairen zich volgens de vestingbouwers konden verdedigne.. Zo fietsen de recreanten over de borstwering die oorspronkelijk werd gebruikt om kanonskogels mee op te vangen en daaronder is aan de Eemzijde de walgang zichtbaar waar de militairen zich verplaatsen.

De Stichting Grebbelinie doet al jaren onderzoek naar deze geschiedenis in de verschillende archieven en zet zich in voor het behoud van de linie. Deze vrijwilligersorganisatie kan dat doen dankzij de steun van donateurs. Maar ook meer plaatselijke initiatiefnemers krijgen nu de ruimte. Zo bood een vertegenwoordiger van het Amersfoortse Cavaleriemuseum een kopie van een mooie kaart aan ter gelegenheid van de opening. De kaart werd in ontvangst genomen door de dijkgraaf en gedeputeerde Pennarts van de provincie Utrecht.

  

In dit filmpje vertelt dijkgraaf Tanja Klip over de werkzaamheden van het waterschap Vallei en Veluwe.


Terug naar het nieuwsoverzicht