Er zijn geen evenementen gevonden

Platform Grebbelinie: ondernemend Erfgoed in Bunschoten Spakenburg

Door Bert Rietberg, Gebiedscoöperatie O-gen, woensdag 25 juni 2014 08:20
Categorie: Vestingwerk

Op vrijdag 27 juni wordt Bunschoten-Spakenburg aangedaan tijdens de vijfde platformbijeenkomst Grebbelinie. De plaats heeft zich flink ontwikkeld, maar de contouren van de militaire geschiedenis zijn nog altijd herkenbaar in het stratenpatroon.

Spakenburg en de verdedigingswerken van de Grebbelinie in 1791 met daaronder een opname uit Google Earth. Door de beelden op elkaar te leggen worden zowel de oude patronen als de grote veranderingen zichtbaar. 

De platformbijeenkomst in Bunschoten-Spakenburg heeft als subtitel 'Ondernemend Erfgoed' meegekregen. Wie de oude kaart van Spakenburg bekijkt ziet meteen waarom. Waar in Bunschoten nog landbouwgrond aanwezig was, moesten Spakenburgers erop uit om de kost te verdienen, met name op de Zuiderzee. Maar ook in Bunschoten kreeg men de landbouwgronden niet cadeau: vanaf de 12e eeuw begonnen de eerste kolonisten met de ontginning van het gebied, dat wel werd aangeduid als de wildernis in Bunschoten. Ze groeven sloten en verwijderden bomen en struiken om gewassen te verbouwen en vee te laten grazen.

Sluis SpakenburgOp de kaart is aan de bebouwing (rood) te zien dat de Spakenburgers oorspronkelijk allemaal langs het water woonden. Een centrale plek was (en is) het spuiplein met de zeesluis. De eerste sluis op die plek werd omstreeks 1409 gebouwd. Het zou duren tot 1749 tot het eerste stenen exemplaar er kwam in het kader van de Grebbelinie. De regulering van de waterstanden was vanaf de aanleg van de Grebbelinie (1745) van groot belang voor de kansen om het gebied gecontroleerd onder water te zetten. Men speelde zelfs serieus met de gedachte om de werking van eb en vloed in de Zuiderzee voor dit doel aan te wenden; de inundatie zou dan in korte tijd tot voorbij Amersfoort gesteld worden. Daarvoor was wel een stevige sluis nodig, die het rijk betaalde. Zo konden ondernemersbelangen in Spakenburg samengaan met het landsbelang. 

Op het kaartfragment uit 1791 (Nationaal Archief) zijn de verdedigingswerken van de Grebbelinie prominent aanwezig. Ten westen van de haven is een Batterij voor geschut ingetekend. De haven van Spakenburg speelt hier een rol als gracht, terwijl er ook direct aan de voet van deze wal water lag. Middenonder is de aarden redoute zichtbaar, aangelegd in 1786. Kanonnen konden vanaf hier aanvallers op de Oostdijk onder vuur nemen. In 1908 werd de redoute overgedragen aan de gemeente die er 92 woningen liet bouwen. Het buurtje herinnert niet alleen door de naam 'Nieuwe Schans' aan de linie. De buurt ligt precies zo gedraaid in het gebied als de redoute en heeft ook de zelfde afmetingen wanneer de voormalige vestinggracht wordt meegerekend.

Ten noorden van de dijk lag nóg een verdedigingswerk, noodgedwongen buitendijks en daardoor een probleemgeval. Om te voorkomen dat de vijand gedekt door de dijk zou naderen aan de noordzijde moest daar een militaire oplossing voor komen. Bij normale omstandigheden bleef dit gebied boven water, maar bij springvloed en storm was het water een vijand om rekening mee te houden. Studies van kaarten uit de 19e eeuw tonen aan dat deze Batterij beoosten de Haven niet blijvend weerstand kon bieden aan de Zuiderzee en wegspoelde als een zandkasteel. Aan het einde van de 18e eeuw probeerde men dit nog te voorkomen door voor veel riet te zorgen langs de oevers, die de golfslag moesten breken. Tijdens de platformbijeenkomst zal Martijn Boosten van Probos meer vertellen over beplantingen op verdedigingswerken.

Museum SpakenburgWie de bijeenkomst wil meemaken, inclusief rondleiding door Spakenburg en een bezoekje aan Museum Spakenburg kan zich nog opgeven. Tijdens de bijeenkomsten wisselen ondernemers, vrijwilligers, bewoners, beheerders en bestuurders kennis en ideeën uit die de Grebbelinie en de deelnemers ten goede komen. Aan de aanmelding zijn geen kosten verbonden.

De bijeenkomsten worden georganiseerd door de Gebiedscoöperatie O-gen. Aanmelden kan via: secr.grebbelinie@o-gen.nl

Meer weten over de Grebbelinie in Spakenburg of de linie vanuit de lucht? Zie 'De Bunschoterkom' in de webshop of 'Grebbelinie in Vogelvlucht'. 


Terug naar het nieuwsoverzicht